Τα φάρμακα για το Alzheimer κοστίζουν δισεκατομμύρια και χρόνια ανάπτυξης — και τα περισσότερα αποτυγχάνουν. Τι γίνεται όμως αν η λύση ήταν ήδη στα ράφια του φαρμακείου; Μια διεθνής ομάδα 21 ειδικών στην άνοια ανέλυσε 80 υπάρχοντα φάρμακα και εντόπισε τρεις «αστέρες»: το εμβόλιο ζωστήρα, η σιλδεναφίλη (Βιάγκρα) και η ριλουζόλη εμφανίζονται ως άμεσοι υποψήφιοι κλινικών δοκιμών κατά του Alzheimer.
📖 Διαβάστε ακόμα: Καφεΐνη και Άνοια: Πώς ο Καφές Προστατεύει τον Εγκέφαλο
💊 Γιατί Επαναχρησιμοποίηση Φαρμάκων;
Η ανάπτυξη νέου φαρμάκου από μηδενός κοστίζει 1-2 δισεκατομμύρια ευρώ και διαρκεί 10-15 χρόνια. Πολλά φάρμακα αποτυγχάνουν στη Φάση ΙΙ ή ΙΙΙ. Η επαναχρησιμοποίηση φαρμάκων — drug repurposing — εκμεταλλεύεται φάρμακα με ήδη γνωστό προφίλ ασφάλειας για νέες ενδείξεις. Στη νόσο Alzheimer, όπου κάθε εγκεκριμένο φάρμακο άνοιξε τον δρόμο μέσα από δεκαετίες, αυτή η στρατηγική μπορεί να συντομεύσει δραστικά τον δρόμο προς τα ασθενείς.
Η καθηγήτρια Anne Corbett του Πανεπιστημίου Exeter ηγήθηκε μιας ομάδας 21 διεθνών ειδικών στην άνοια που αξιολόγησαν συστηματικά 80 φάρμακα που ήδη χρησιμοποιούνται σε άλλες παθήσεις. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Alzheimer's Research and Therapy (DOI: 10.1186/s13195-025-01895-4) στις 18 Φεβρουαρίου 2026, με χρηματοδότηση από την Alzheimer's Society και το NIHR.
🏆 Οι Τρεις «Αστέρες» — Τα Κορυφαία Φάρμακα
Μετά από συστηματική αξιολόγηση, η ομάδα εντόπισε τρεις κορυφαίους υποψηφίους για άμεσες κλινικές δοκιμές: το εμβόλιο ζωστήρα Zostavax, η σιλδεναφίλη (Βιάγκρα) και η ριλουζόλη. Ακόμα 5 φάρμακα συμπεριλήφθηκαν σε «βραχύτερο κατάλογο» χωρίς να φτάνουν στα τρία πρώτα: φιγκολιμόδη, βορτιοξετίνη, μικρολίθιο, νταξατινίμπη και κυτιζίνη.
💉 1. Εμβόλιο Ζωστήρα (Zostavax) — Ο Ισχυρότερος Υποψήφιος
Το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα (Zostavax) είναι ο ισχυρότερος υποψήφιος: προηγούμενες μελέτες δείχνουν ότι άνθρωποι που εμβολιάστηκαν έχουν 16% μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξουν άνοια σε σχέση με τους μη εμβολιασμένους. Ο ύποπτος μηχανισμός είναι ότι ο ιός έρπητα ζωστήρα μπορεί να εισβάλλει στον εγκέφαλο και να συμβάλλει στη νευροφλεγμονή που οδηγεί στο Alzheimer.
Το εμβόλιο απαιτεί μόνο 2 δόσεις και έχει εξαιρετικό προφίλ ασφάλειας μετά από δεκαετίες χρήσης. Αυτό το κάνει ιδιαίτερα ελκυστικό για κλινικές δοκιμές — το κόστος και ο κίνδυνος είναι πολύ χαμηλότερα από ένα νέο φάρμακο.
📖 Διαβάστε ακόμα: Ο Εγκέφαλος Λειτουργεί σαν AI Περισσότερο απ' Ότι Νομίζαμε
❤️ 2. Σιλδεναφίλη (Βιάγκρα) — Νευροπροστατευτικές Ιδιότητες
Η σιλδεναφίλη, γνωστή ως Βιάγκρα, αναπτύχθηκε αρχικά για καρδιαγγειακές παθήσεις. Τα τελευταία χρόνια, μελέτες έδειξαν ότι μπορεί να προστατεύει τα νευρικά κύτταρα, να μειώνει τη συσσώρευση ταυ (μια από τις κύριες παθολογικές πρωτεΐνες του Alzheimer) και να βελτιώνει τη ροή αίματος στον εγκέφαλο.
Αναλύσεις μεγάλων βάσεων κλινικών δεδομένων έδειξαν ότι οι χρήστες σιλδεναφίλης εμφανίζουν μειωμένα ποσοστά Alzheimer σε μακροχρόνια παρακολούθηση. Ωστόσο, απαιτούνται τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές για επιβεβαίωση αιτιώδους σχέσης.
📖 Διαβάστε ακόμα: Επιστήμονες Μπήκαν σε Όνειρα για Δημιουργικότητα
🧠 3. Ριλουζόλη — Από τη Νόσο Κινητικού Νευρώνα στο Alzheimer
Η ριλουζόλη είναι εγκεκριμένο φάρμακο για τη νόσο κινητικού νευρώνα (ALS). Μελέτες σε ζώα έδειξαν ότι βελτιώνει την εγνωστική επίδοση και μειώνει τα επίπεδα ταυ στον εγκέφαλο — και τα δύο σήματα σχετικά με τη νόσο Alzheimer. Ο μηχανισμός σχετίζεται με τη ρύθμιση της γλουταμινεργικής μετάδοσης, που διαδραματίζει ρόλο τόσο στο ALS όσο και στη νευροεκφύλιση.
«Η επαναχρησιμοποίηση φαρμάκων είναι ένα ζωτικό μέρος της έρευνας για τη θεραπεία της άνοιας — μετατρέποντας το σημερινό φάρμακο για μια πάθηση στο αυριανό θεραπευτικό εργαλείο για μια άλλη.»
— Καθηγήτρια Anne Corbett, Πανεπιστήμιο του Exeter🔬 Γιατί Αυτή η Έρευνα Έχει Σημασία
Η νόσος Alzheimer πλήττει περίπου 55 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Τα δύο πρόσφατα εγκεκριμένα φάρμακα (λεκανεμάμπη και δοναμεμάμπη) είναι αποτελεσματικά μόνο σε πολύ πρώιμα στάδια και έχουν σοβαρές παρενέργειες. Η ανάγκη για πρόληψη — όχι μόνο θεραπεία — είναι τεράστια.
Τα φάρμακα που εντόπισε η ομάδα Corbett διαθέτουν ήδη γνωστό προφίλ ασφάλειας, είναι φθηνότερα από νέα βιολογικά σκευάσματα και μπορούν να ξεκινήσουν κλινικές δοκιμές Φάσης ΙΙ σε σύντομο χρονικό διάστημα — πιθανώς εκτός 5-6 ετών, αντί για >10 που απαιτεί η παραδοσιακή ανάπτυξη φαρμάκου.
📋 Τα Επόμενα Βήματα
Η ομάδα Corbett προτείνει άμεση χρηματοδότηση τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών και τα τρία κορυφαία φάρμακα. Ο στόχος δεν είναι μόνο θεραπεία αλλά πρόληψη σε υψηλού κινδύνου πληθυσμούς — άνθρωποι με ήπια νοητική έκπτωση ή με γενετικούς παράγοντες κινδύνου για Alzheimer. Αν ακόμα και ένα από τα τρία φάρμακα επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να επηρεάσει εκατομμύρια ζωές παγκοσμίως.
