Επιστήμονες του ETH Ζυρίχης ανακάλυψαν ότι οι μεγαλύτερες «μαυρόνερες» λίμνες της Αφρικής στη λεκάνη του Κονγκό εκπέμπουν CO₂ που προέρχεται από τύρφη χιλιάδων ετών — μια ανησυχητική ένδειξη ότι ένας από τους μεγαλύτερους αποθηκευτές άνθρακα του πλανήτη αρχίζει να «διαρρέει».
📖 Διαβάστε ακόμα: Μεθάνιο Εκτινάχθηκε μετά το 2020: Η Αιτία Εκπλήσσει
Η Λεκάνη του Κονγκό: Θησαυροφυλάκιο Άνθρακα
Στην καρδιά της Αφρικής βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες δεξαμενές άνθρακα του κόσμου: οι τροπικές τυρφώνες και τα έλη της λεκάνης του Κονγκό. Αν και καλύπτουν μόλις το 0,3% της επιφάνειας της Γης, αποθηκεύουν περίπου το ένα τρίτο όλου του άνθρακα στις τροπικές τυρφώνες παγκοσμίως — μέρος των συνολικά ~100 gigatonnes άνθρακα σε παγκόσμιες τυρφώνες.
Αυτά τα απομακρυσμένα, δυσπρόσιτα οικοσυστήματα είναι δύσκολο να μελετηθούν — πολλά τμήματα της κεντρικής λεκάνης απαιτούν βάρκες ή παραδοσιακά πιρόγα για πρόσβαση. Η επιρροή τους στο παγκόσμιο κλίμα παρέμεινε αβέβαιη — μέχρι τώρα.
Lac Mai Ndombe: Η Μεγαλύτερη Μαυρόνερη Λίμνη της Αφρικής
Σε μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Geoscience (DOI: 10.1038/s41561-026-01924-3), ερευνητές του ETH Zurich με επικεφαλής τον Travis Drake εξέτασαν δύο μαυρόνερες λίμνες:
- Τη Lac Mai Ndombe — τη μεγαλύτερη μαυρόνερη λίμνη της Αφρικής, με έκταση πάνω από 4πλάσια αυτή της Λίμνης Κωνσταντίας
- Τη μικρότερη Lac Tumba
Το νερό της Lac Mai Ndombe μοιάζει με δυνατό μαύρο τσάι, βαμμένο από φυτικά υλικά που ξεπλένονται από τα γύρω παρόχθια δάση βάλτους και πρωτόγονα τροπικά δάση που αναπτύσσονται πάνω σε βαθιά στρώματα τύρφης.
📖 Διαβάστε ακόμα: Κλιματική Αλλαγή: Η Φύση Επιβραδύνει Ραγδαία
Η Έκπληξη: Αρχαίος Άνθρακας Διαφεύγει
Οι μετρήσεις έδειξαν ότι σημαντικές ποσότητες CO₂ διαφεύγουν και από τις δύο λίμνες στην ατμόσφαιρα. Αλλά η προέλευση αυτού του άνθρακα δεν ήταν αυτό που οι επιστήμονες περίμεναν.
Μέσω ραδιοχρονολόγησης (radiocarbon dating) του διαλελυμένου CO₂, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι έως και το 40% των εκπομπών CO₂ προέρχεται από τύρφη που συσσωρεύτηκε χιλιάδες χρόνια πριν στα γύρω οικοσυστήματα — όχι από σύγχρονη φυτική ύλη.
«Εκπλαγήκαμε που ανακαλύψαμε ότι αρχαίος άνθρακας απελευθερώνεται μέσω της λίμνης. Η δεξαμενή άνθρακα έχει, για να το πούμε έτσι, μια διαρροή από την οποία ξεφεύγει αρχαίος άνθρακας.»
— Travis Drake, Επικεφαλής Ερευνητής, ETH Zurich SAE Group📖 Διαβάστε ακόμα: Ωκεανοί Ανεβαίνουν Ρεκόρ: Laser Δορυφόρος Αποκαλύπτει
Πώς Κινητοποιείται ο Αρχαίος Άνθρακας;
Προηγουμένως, οι επιστήμονες πίστευαν ότι ο άνθρακας αποθηκευμένος στην τύρφη της λεκάνης του Κονγκό παρέμενε «κλειδωμένος» για εξαιρετικά μεγάλες περιόδους και θα απελευθερώνονταν μόνο υπό συνθήκες παρατεταμένης ξηρασίας.
Ο ακριβής μηχανισμός που επιτρέπει σε αυτό τον παλαιό άνθρακα να μετακινείται από εδάφη τύρφης στο νερό των λιμνών παραμένει άγνωστος. Αυτό που δεν αναμενόταν ήταν η διαπίστωση ότι αυτό συμβαίνει ήδη — χωρίς να χρειαστεί ακραία ξηρότητα.
Κλιματική Αλλαγή: Ο Κίνδυνος για τις Τυρφώνες
Τα ευρήματα εγείρουν ευρύτερες ανησυχίες για την κλιματική αλλαγή. Εάν οι συνθήκες γίνουν ξηρότερες:
- Τα εδάφη τύρφης ενδέχεται να αποξηρανθούν πιο συχνά και για μεγαλύτερα διαστήματα
- Αυτό επιτρέπει στο οξυγόνο να διεισδύσει βαθύτερα στα στρώματα τύρφης
- Η μικροβιακή αποσύνθεση επιταχύνεται, απελευθερώνοντας ακόμα περισσότερο CO₂
Μεθάνιο: Η Επιπλέον Απειλή
Παράλληλη μελέτη στο Journal of Geophysical Research ανακάλυψε ότι τα επίπεδα νερού ελέγχουν επίσης τις εκπομπές μεθανίου: όταν το νερό είναι ψηλό, τα μικρόβια καταναλώνουν αποτελεσματικά το μεθάνιο πριν φτάσει στην ατμόσφαιρα. Κατά την ξηρή περίοδο, το μεθάνιο διαφεύγει σε μεγαλύτερες ποσότητες. «Ο φόβος μας είναι ότι η κλιματική αλλαγή θα αναταράξει αυτή την ισορροπία» — Καθηγητής Jordon Hemingway, ETH Zurich.
📖 Διαβάστε ακόμα: Δάση Αλλάζουν Ταχύτατα και οι Επιστήμονες Ανησυχούν
Αποδάσωση: Διπλή Απειλή
Πέρα από το κλίμα, οι αλλαγές χρήσης γης αποτελούν επίσης μεγάλη απειλή. Ο πληθυσμός της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2050, αυξάνοντας τη ζήτηση για γεωργική γη και οδηγώντας σε περαιτέρω αποδάσωση.
«Τα δάση δεν είναι μόνο οι πνεύμονες της Γης. Εξατμίζουν επίσης νερό μέσω των φύλλων τους, εμπλουτίζοντας έτσι την ατμόσφαιρα με υδρατμούς. Αυτό προωθεί το σχηματισμό νεφών και τις βροχοπτώσεις, που με τη σειρά τους τροφοδοτούν ποτάμια και λίμνες» εξήγησε ο Matti Barthel, ETH Zurich.
Σημασία για τα Κλιματικά Μοντέλα
«Τα αποτελέσματά μας βοηθούν στη βελτίωση των παγκόσμιων κλιματικών μοντέλων, επειδή οι τροπικές λίμνες και υγρότοποι έχουν μέχρι τώρα υποεκπροσωπηθεί σε αυτά τα μοντέλα» τόνισε ο Καθηγητής Johan Six του ETH Zurich.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου TropSEDs με επικεφαλής το ETH Zurich, χρηματοδοτούμενου από το Ελβετικό Εθνικό Ταμείο Επιστημονικής Έρευνας, σε συνεργασία με επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Λουβέν (Βέλγιο) και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Σύνοψη Ευρημάτων
- Λεκάνη Κονγκό = 0,3% γης αλλά 33% τροπικού ανθρακικού αποθέματος από τύρφη
- Έως 40% εκπομπών CO₂ από Lac Mai Ndombe + Lac Tumba προέρχεται από αρχαία τύρφη (χιλιετίες)
- Επιβεβαιώθηκε με ραδιοχρονολόγηση CO₂ — ανέλπιστο εύρημα
- Κλιματική αλλαγή: αποξήρανση τύρφης → βαθύτερη διείσδυση οξυγόνου → ταχύτερη αποσύνθεση
- Επίπεδα νερού ρυθμίζουν εκπομπές μεθανίου από τις λίμνες
- Αποδάσωση στο DRC (3πλασιασμός πληθυσμού ώς 2050) επιτείνει τον κίνδυνο
- Δημοσίευση: Nature Geoscience, DOI: 10.1038/s41561-026-01924-3 (ETH Zurich, 24 Φεβρ. 2026)
